Chlubek lipowiec: "stary" gatunek - nowe problemy

Chlubek lipowiec (Lamprodila rutilans) stanowi jeden z wielu przykładów, kiedy to specyficzne warunki miejskie wpływają na zmianę sposobu zachowania się określonego gatunku owada. W środowisku naturalnym chlubek lipowiec to gatunek rzadki występujący sporadycznie stanowiący naturalny element fauny saproksylicznej związany z dojrzałymi drzewostanami. Notowany jest w lasach, parkach, dolinach rzecznych i alejach, gdzie jest związany przede wszystkim z ciepłymi, rozluźnionymi drzewostanami, skrajami oraz nasłonecznionymi stokami. Chrząszcze bardzo często latają w nasłonecznionych wierzchołkowych partii starych lip, a larwy żerują na odsłoniętych częściach odziomku, szyi korzeniowej, grubych gałęziach i niekiedy nawet na odsłoniętych korzeniach. 

Zjawisko kompleksowego zamierania klonów w zieleni miejskiej

Postępujący proces osłabiania żywotności drzew, aż do ich zamierania, często powstaje w wyniku wieloletniego oddziaływania różnych czynników biotycznych i abiotycznych. Niekiedy jest to spowodowane długookresowym działaniem jednego czynnika, co może wiązać się z infekcją dokonywaną przez wirusy, fitoplazmy a nawet niektóre grzyby, jak również uszkodzeniami powodowanymi przez owady. Najczęściej proces ten wynika jednak z synergistycznego oddziaływania pierwotnych uszkodzeń wywoływanych przez stres wodny, uszkodzenia mechaniczne, uszkodzenia dokonywane przez owady, które stanowią dogodne miejsca infekcji dla wielu organizmów wtórnie zasiedlających wcześniej uszkodzone tkanki. Ich rozwojowi w dalszej kolejności sprzyjają niekorzystne dla drzew warunki siedliskowe takie jak: zanieczyszczenie powietrza, stres solny, nadmierne ubicie podłoża itp. 

Opuchlaki - uciążliwy problem

Opuchlak truskawkowiec (Otiorhynchus sulscatus F.) w szczególności, a także inne, towarzyszące gatunki opuchlaków w mniejszym stopniu, to obecnie jedne z najbardziej uciążliwych owadów w produkcji szkółkarskiej roślin ozdobnych. Mogą także stanowić poważny problem w uprawach truskawek, a od jakiegoś czasu stwarzają coraz to większe zagrożenie w warunkach miejskich, w parkach a także przydomowych ogrodach. Nie jest to zresztą zaskakujące zważywszy, że głównym źródłem rozprzestrzeniania tych owadów jest zasiedlony przez larwy, poczwarki lub jaja materiał szkółkarski. W szczególności dotyczy to roślin w pojemnikach, gdzie larwy znajdują dogodne miejsce do rozwoju i nawet bardzo dokładna inspekcja pojemników nie daje całkowitej gwarancji szczególnie, że stwierdzenie chociażby obecności jaj, jest praktycznie niemożliwe. 

Negatywne konsekwencje występowania chorób winorośli i stosowania środków ochrony roślin dla jakości wina

 W dążeniu producentów do uzyskania wina o odpowiednich walorach jakościowych i smakowych niezmiennie pojawia się problem pogodzenia konieczności zwalczania chorób i szkodników winorośli, a stosowaniem środków ochrony roślin, które mogą w niekorzystny sposób wpływać na proces winifikacji. Choć wydawać by się mogło, że samo zastąpienie stosowania preparatów chemicznych, poprzez wdrażanie ochrony biologicznej jest oczywistym wyborem, to jak się okazuje nawet i te alternatywne rozwiązania, nie są całkowicie pozbawione ryzyka negatywnych konsekwencji. O ile jest ono zdecydowanie mniejsze w kontekście samego zdrowia konsumentów, to już niekoniecznie w przypadku jakości win. Nawet tak wydawałoby się do niedawna oczywiste wykorzystywanie środków miedziowych i siarkowych, szczególnie kiedy należy liczyć się z ich późnym stosowaniem przed zbiorami, może w negatywny sposób wpływać na niektóre, istotne dla walorów smakowych i zapachowych, parametry wina.

Strategia zwalczania szarej pleśni truskawki

Szara pleśń to jedna z najważniejszych i najbardziej niszczycielskich chorób truskawki w Polsce. W sprzyjających warunkach może powodować duże straty widoczne bezpośrednio na polu w trakcie wegetacji jak i później, w okresie przechowywania i transportu. Najważniejszym okresem dla ochrony jest pora kwitnienia, kiedy to regularnie powinno wykonywać się zabiegi chemiczne.

Szara pleśń nie jest bardzo aktywnym patogenem. Infekuje przede wszystkim starzejące się organy, jak kwiaty oraz dojrzewające owoce. Porażenie kwiatów ma znaczenie szczególne ponieważ prowadzi do tzw. „infekcji utajonych”, gdzie przez pewien okres czasu, aż do momentu kiedy w owocach zaczyna wzrastać poziom cukru, nie obserwuje się żadnych objawów choroby.

Systemy wspomagania decyzji w ochronie naci marchwi przed alternariozą

Alternarioza naci marchwi (wywoływana przez grzyb Alternaria dauci) to jedna z najgroźniejszych chorób grzybowych marchwi, która atakuje liście oraz ogonki liściowe, prowadząc do ich przedwczesnego zamierania i znacznego spadku plonu korzeni. Najbardziej dogodne warunki dla jej występowania alternariozy się w sierpniu i we wrześniu, kiedy to zagęszczające się wraz ze wzrostem liści plantacje stwarzają mikroklimat sprzyjający występowaniu tej choroby. Jeżeli rośliny osiągną fazę umożliwiającą infekcję, co dla później wysiewanych odmian można zaobserwować już po 30 dniach od siewu, pierwsze zarodniki grzyba infekują je z resztek pożniwnych, na których grzyb może przetrwać nawet 3–4 lat.

Strategia zwalczania wciornastków w uprawie roślin ozdobnych pod osłonami

Wciornastki to jedne z najtrudniejszych do zwalczenia szkodników w uprawie roślin ozdobnych pod osłonami. Z uwagi na ich bardzo małe (0,5 – 2 mm) rozmiary, które sprawiają, że wciornastki narażone są na bardzo szybkie odwodnienie, wiele gatunków tych owadów znajduje doskonałe warunki do rozwoju w wilgotnych i ciepłych szklarniach. Z tego samego powodu owady są bardzo ruchliwe. W poszukiwaniu wilgoci muszą stale wędrować po roślinach aby regularnie uzupełniać płyny swojego ciała. Dzięki wyjątkowo smukłej sylwetce wciornastki dostają się do miejsc trudno dostępnych dla insektycydów. W szczególności dotyczy wciornastka zachodniego i wciornastka tytoniowca, które preferują żerowanie na kwiatach i pąkach. 

Grzyby rodzaju Stemphylium i Alternaria na cebuli - opis problemu

Grzyby z rodzaju Alternaria i Stemphylium to obok mączniaka rzekomego jedne z najbardziej destrukcyjnych patogenów liści cebuli. Ich obecność jest notowana we wszystkich większych rejonach uprawy cebuli na świecie. W gorącym klimacie straty plonu mogą dochodzić nawet do 80-90%. Objawy powodowane przez obydwa grzyby są na cebuli są łudząco podobne. Pomimo, że do ich zwalczania również używa się bardzo podobnych fungicydów poprawna identyfikacja ma tu ogromne znaczenie. W powszechnej opinii producentów na całym świecie porażenie plantacji przez Stemphylium może być znacznie bardziej destrukcyjne i z reguły wymaga bardziej restrykcyjnego programu ochrony, gdzie liczba wykonywanych zabiegów w sezonie jest większa, a odstępy pomiędzy zabiegami krótsze.

Epidemiologia mączniaka prawdziwego winorośli

Mączniak prawdziwy winorośli może przezimować jako grzybnia wewnątrz pąków winorośli, oraz w postaci owocników tzw. kleistotecjów (otoczni) na powierzchni porażonych organów. Kleistotecja stanowią stadium doskonałe grzyba, które formuje się w wyniku procesu płciowego. Ich obecność można stwierdzić w postaci okrągłych, czarnych lub ciemno-brązowych, maleńkich tworów pojawiających się pod koniec sezonu w obrębie starzejącej się grzybni. Na podstawie literatury krajowej należy zaznaczyć, że w warunkach Polski stadium to przypuszczalnie nie odgrywa żadnej większej roli w zimowaniu mączniaka. Otocznie powstają stosunkowo rzadko i wiosną duża ich część ulega rozkładowi. Informacja ta jest jednak oparta na bardzo nielicznych krajowych publikacjach z czego ostatnie pochodzą sprzed kilkudziesięciu lat. W rejonach gdzie kleistotecja mają duże znaczenie (np. południe Europy, USA) z otoczni, w sprzyjających warunkach klimatycznych, wydostają się tzw. zarodniki workowe, który zapoczątkowują infekcję pierwotną podobnie jak ma to miejsce w przypadku oospor u mączniaka rzekomego.

Epidemiologia występowania grzybów rodzaju Stemphylium i Alternaria na cebuli i strategia ich ograniczania

Zarówno Alternaria, jak  i Stemphylium mają optymalne warunki do rozwoju w temperaturze 20-25⁰C jakkolwiek w przypadku grzybów z rodzaju Alternaria infekcja jest już możliwa w temperaturze poniżej 10⁰C. Do niedawna panowało przekonanie, że ich epidemiczne występowanie możliwe jest tylko w warunkach wysokiej temperatury. Tymczasem grzyby te mogą infekować już wtedy, kiedy jest zdecydowanie chłodniej. W przypadku alternariozy do infekcji dochodzi nawet w temperaturze 5⁰C o ile okres zwilżenia liści nie jest krótszy niż 16h. Jeżeli po infekcji temperatura w ciągu 24h utrzyma się na poziomie nie niższym niż 10⁰C to w takich warunkach choroba może się rozwinąć w taki stopniu, aby doprowadzić do powstania poważnych szkód. W wyższych temperaturach w granicach od 10 do 25⁰C do wywołania infekcji wymagany jest zaledwie 8h okres zwilżenia liści.  W wysokich temperaturach i dużej wilgotności powietrza zarodniki tych grzybów mogą infekować zarówno przez szparki jak bezpośrednio przez komórki skórki. Jednak to infekcja przez aparaty szparkowe w większym stopniu przyczynia się do wywoływania silnych infekcji. 

Monitoring i zwalczanie ziemiórek

Skuteczne zwalczanie ziemiórek jest utrudnione z powodu niskich lotów dorosłych much tuż nad powierzchnią podłoża, nieprzerwanie nakładających się na siebie różnych pokoleń oraz krótkiego cyklu życiowego. Aby skutecznie uniknąć problemu konieczne jest wprowadzenie systemu wczesnej kontroli, i nie czekanie do rozwinięcia się licznej populacji. Strategie zwalczania muszą uwzględniać monitorowanie populacji oraz zalecenia agrotechniczne. O ile walka biologiczna może być skutecznie prowadzona przeciwko ziemiórkom, o tyle jej efektywność w ograniczaniu populacji brzegówek jest niewielka.

Główne założenia strategii ochrony winorośli przed mączniakiem rzekomym

Wdrażanie skutecznej ochrony winorośli przed mączniakiem rzekomym jest w dużej mierze uzależnione od właściwego poziomu kontroli infekcji pierwotnej. Stąd, niezależnie od stosowanych systemów zwalczania zawsze podkreśla się niezmiernie istotną wagę terminu pierwszej aplikacji w sezonie. Ponieważ patogen rozwija się niewiarygodnie szybko, w okresie infekcji wtórnej, zwalczanie choroby dopiero w trakcie jej dynamicznej eksplozji staje się już niezwykle trudne. Ponadto choroba rozwija się bardzo szybko w okresie wilgotnej i deszczowej pogody, kiedy to zastosowanie środków interwencyjnych, już chociażby z technicznego punktu widzenia, może być niewykonalne. Krytyczny dla roślin i przyszłego plonu jagód okres występuje dość wcześnie, na początku sezonu, w trakcie silnego wzrostu wegetatywnego. Infekcje pojawiające się do momentu osiągnięcia przez jagody wielkości grochu mogą w tym czasie doprowadzić do ogromnego spadku plonu. Tak więc od fazy kiedy pierwsze pędy urosną do 10 cm długości, aż do osiągnięcia przez jagody wielkości ziarna grochu, plantacje powinny być regularnie i bardzo dokładnie kontrolowane na obecność plam infekcji pierwotnej.

Epidemiologia mączniaka rzekomego winorośli

Plasmopara viticola jest więc patogenem bardzo uzależnionym od wilgoci. Zależność relacji pomiędzy nim a środowiskiem, która warunkuje zarówno sam fakt pojawienia się choroby jak również i jej natężenie, jest zdecydowanie bardziej kompleksowa niż w przypadku wielu innych chorób. Taki poziom złożoności powoduje, że nie zawsze zwalczanie mączniaka rzekomego może być skuteczne, szczególnie jeżeli nie opiera się o bardzo precyzyjne metody prognostyczne uwzględniające wiele danych dotyczących biologii P. viticola. Stąd jednym z najistotniejszych czynników warunkujących poziom skutecznej ochrony jest dobra znajomość cyklu rozwojowego uwzględniająca w szczególności te elementy, które mogą wpłynąć na skuteczność decyzji dotyczących wyboru terminu i rodzaju stosowanych środków grzybobójczych. Proces infekcyjny P. viticola składa się z kilku różnych faz: kiełkowanie sporangiów, kiełkowanie zoospor i penetracja tkanek oraz następujący później proces inkubacji, kiedy to roślina jest kolonizowana. Cały ten proces kończy się zarodnikowaniem (sporulacją) patogena.

Główne założenia strategi ochrony winorośli przed mączniakiem prawdziwym

Duże znaczenie w ograniczaniu epidemii mączniaka prawdziwego a tym samym w redukcji ilości stosowanych zabiegów chemicznych mają różne metody agrotechniczne takie jak: właściwe prowadzenie roślin, redukcja zacienienia, optymalizacja nawożenia azotowego oraz usuwanie pędów („flag shoots”) z zainfekowanych pąków. Właściwe prowadzenie roślin poprzez utrzymywanie ich poprawnej struktury wpływa na zwiększenie przepływu powietrza pomiędzy krzewami a tym samym ogranicza nadmierną wilgoć na plantacji. Ułatwiony zostaje również dostęp cieczy roboczej do wszystkich liści oraz do gron podczas wykonywania zabiegów chemicznych. Ponieważ promieniowanie UV zmniejsza wrażliwość winorośli na mączniaka prawdziwego każde zwiększenie ekspozycji wszystkich partii roślin na słońce utrudnia epidemiczny rozwój patogena. Można to realizować poprzez redukcję zacienienia, odpowiednie skracanie pędów bądź mechaniczne lub maszynowe usuwanie liści oraz ograniczenie nawożenia azotowego.

Metoda "parasola" w zwalczaniu białej plamistości truskawki

Badania prowadzone w Kanadzie nad zwalczaniem białej plamistości truskawki doprowadziły do wdrażania systemu ochrony na zasadzie tzw. “parasola”. Zarodniki tego grzyba są gotowe do infekcji już w temperaturze średniodobowej bliskiej 5⁰C, natomiast infekcja zazwyczaj rozpoczyna się w temp ok 10⁰C, ale okres inkubacji, kiedy jeszcze nie obserwuje się objawów chorobowych jest dość długi i może trwać od 15 do nawet 30 dni. Porażane są wyłącznie młode liście w początkowym okresie ich rozwoju, kiedy to posiadają dużą zdolność retencji wody znacznie ułatwiającą infekcję. Rośliny są infekowane przede wszystkim przez aparaty szparkowe po dolnej stronie liści. 

Choroby kory drzew miejskich

Drzewa rosnące w warunkach miejskich są narażone na szereg niekorzystnych dla ich rozwoju warunków środowiskowych. Wpływ stresu środowiskowego może mieć charakter bezpośredni, co skutkuje różnego rodzaju reakcjami fizjologicznymi takimi jak więdnięcia, powstawanie rozległych podłużnych pęknięć kory itp. Osłabione w wyniku stresu drzewa stają się również bardziej podatne na infekcje dokonywane przez niektóre grzyby i bakterie, które powodują liczne choroby kory prowadzące chociażby do powstawania raków drzewnych czy zgorzeli. Ryzyko ich występowania może być również związane z niewłaściwym prowadzeniem prac pielęgnacyjnych, których konsekwencją jest pozostawianie otwartych ran stanowiących “wrota” do wnikania licznych patogenów. O ile w warunkach optymalnych dla rozwoju drzew, reakcje odpornościowe są często wystarczające dla powstrzymania rozwoju patogenów, to już w przypadku drzew osłabionych mogą okazać się mało skuteczne. 

Ziemiórki i brzegówki - opis problemu

Ziemiórki są to owady należące do rzędu muchówek, rodziny ziemiórkowatych (Sciaridae), do której to zalicza się kilka rodzajów w tym Bradysia, Lycorieura i Sciara. Niektóre z nich są poważnymi szkodnikami w uprawie roślin ozdobnych pod osłonami, a zdecydowanie najczęstszy problem stanowi Bradysia paupera czyli tzw. gnusz. Wizualnie ziemiórki przypominają małe muchy, które zwykle można dostrzec w produkcji szklarniowej na powierzchni podłoży, w pobliżu uprawianych roślin. Owady te są uważane za uciążliwe szkodniki, szczególnie, że na wielu gatunkach roślin ozdobnych, mogą ułatwiać przenoszenie kilku chorobotwórczych grzybów w tym gatunków pochodzenia glebowego. 

Ogłodek dębowiec utrudnia przyjmowanie się młodych dębów w miastach

Od kilku lat ogłodęk dębowiec (S. intricatus) wyrósł na głównego sprawcę braku udatności sadzenia nowych debów w miastach.W lasach owad ten jest groźnym i często niedoceniany szkodnikiem wtórnym dębu, najliczniej występującym na drzewostanach przerzedzonych oraz osłabionych działaniem różnych czynników abiotycznych, biotycznych i antropogenicznych. Na starszych drzewach zasiedla głównie gałęzie w górnych częściach korony, powodując ich usychanie, natomiast na młodszych dębach opada pień i razem z innymi szkodnikami wtórnymi, lub często nawet samodzielnie powoduje obumieranie drzew. Z jednego dużego drzewa może wylęgać się nawet do 37 tys. sztuk chrząszczy i szacuje się, że taka ilość może uszkodzić do 10000 pędów. Bardzo istotnym elementem jest więc utrzymywanie odpowiedniego zwarcia drzewostanów, ponieważ gatunek ma duże znaczenie w warunkach silnego przerzedzenia drzew.

Wachlarzowiec olbrzymi

Wachlarzowiec olbrzymi (Meripillus giganteus) to wśród wszystkich znanych grzybów, które mają istotne znaczenie na stabilność drzew i niebezpieczeństwa wykrotów, gatunek  szczególnie niebezpieczny. Zasiedla podstawę pnia oraz korzenie wielu drzew dwuliściennych i w zdecydowanie mniejszym stopniu także  jednoliściennych. Bardzo często spotyka się go środowisku zurbanizowanym, w szczególności na dębach i bukach, jakkolwiek lista jego gospodarzy jest dużo większa. W wielu krajach jest pomiędzy grzybami prowadzącymi do rozkładu drewna postrzegany jako jeden z gatunków najczęściej obserwowanych na drzewach przyulicznych i w parkach. Powoduje białą zgniliznę drewna, które w konsekwencji działalności grzyba staje się miękkie i kruszy się tracąc swoje pierwotne parametry wytrzymałościowe. 

ANTRAKNOZA PLATANA

Pod pojęciem antraknoz należy rozumieć grupę chorób powodowanych przez podobne do siebie pod względem morfologicznym grzyby. W większości wypadków są to grzyby należące do rodzaju Apiognomonia, jak: Apiognomonia veneta – na platanach, A. errabunda – na bukach i dębach i wiele innych. W Polsce stwierdzono występowanie choroby m.in. na platanach, grabach, bukach, lipach, jesionach, klonach, ligustrach i magnoliach.

Najczęściej spotykanym objawem antraknoz jest występowanie tzw. nerwobrzeżnej plamistości liści, kiedy to plamy obejmują swym zasięgiem nerwy liści (platan) i ogonki liściowe. W niektórych przypadkach grzybnia przerasta przez nerwy do ogonków liściowych, a stąd do pędów prowadząc do powstawania małych zrakowaceń. Choroba ma duże znaczenie wyłącznie wtedy, jeżeli powoduje powtarzające się corocznie defoliacje i zamieranie gałązek i pędów.