Trociniarki w zieleni miejskiej - narastający problem


W ciągu ostatnich lat w warunkach miejskich obserwuje się znaczący wzrost uszkodzeń spowodowanych przez gąsienice trociniarek: trociniarki czerwicy (Cossus cossus) oraz trociniarkę torzyśniad (Zeuzera pyrina). Nie ma obecnie badań, które w sposób jednoznaczny wykazywałyby przyczynę tego zjawiska niemniej największe znaczenie przypisuje się globalnemu wzrostowi temperatury. Sprzyja to rozprzestrzenianiu się tych motyli w kierunku dotychczas chłodniejszych rejonów świata. W warunkach miejskich dodatkowymi czynnikami o istotnym znaczeniu dla rozwoju tych owadów mogą być te wszystkie, które wpływają na osłabienie drzew, co ułatwia ich zasiedlanie przez gąsienice. W pierwszej kolejności należy wymienić chociażby niedostatek wody oraz bezpośrednie negatywne oddziaływanie promieni słonecznych na pnie drzew. Preferowany sposób wprowadzania do sadzenia w miastach drzew z już ukształtowana skrajnią, sprawia, że drzewa które dotychczas rosły w szkółkach drzew alejowych, gdzie były regularnie nawadniane i nawożone, po ich posadzeniu na miejsce docelowe natychmiast są narażone na szok termiczny, a “goły” pień bardzo temu zjawisku sprzyja. 

W konsekwencji drzewa są osłabione, a pojawiające się spękania ułatwiają zasiedlanie przez różne choroby i szkodniki.  W szczególności dotyczy to materiału, który dociera do Polski z innych krajów o łagodniejszym klimacie, i nie przeszedł okresu “zahartowania”. A jest to większość obecnie sadzonych drzew w miastach. Taka sytuacja ułatwia żerowane gatunkom ksylofagicznym, do których należą trociniarki. Trociniarki mogą jednak żerować także na osłabionych starszych drzewach i warto pamiętać, że zarówno trociniarka czerwica jak i trociniarka torzyśniad są bardzo plastyczne i mogą niekiedy zasiedlają także drzewa zdrowe rosnące w dobrej kondycji.

Uszkodzenia słoneczne i inne mechaniczne uszkodzenia nie determinują, ale sprzyjaja rozwojowi trociniarek w miastach

Rozprzestrzenianie się trociniarek
Szczególnie w przypadku trociniarki czerwicy, która jest szeroko badana z uwagi na jej znaczenie dla różnych roślin sadowniczych wzrost globalnych temperatur i nasilenie zjawisk suszy stymulują ekspansję geograficzną szkodnika oraz drastycznie zwiększają podatność roślin żywicielskich na zasiedlenie. W szczególności problem stanowi w krajach basenu morza śródziemnego i wiąże się z koniecznością stosowania w uprawie wielu roślin sadowniczych insektycydów chemicznych. Dostępne modele klimatyczne wskazują na znaczący wzrost ryzyka rozprzestrzeniania się gatunku przede wszystkim w Europie z wyjątkiem północnej części Skandynawi i południowo-wschodniej części półwyspu Iberyjskiego. Obecnie około 74% Europy jest odpowiednie klimatycznie dla rozwoju torzyśniada, a do 2070 roku szacuje się, że wskaźnik ten wzrośnie do niemal 78%. Sam obszar wysokiego ryzyka w Europie zwiększy się drastycznie o 7 934 491,37 km² (wzrost o 78,12% w porównaniu do stanu obecnego). Zagrożone są również północne nadbrzeżne rejony Afryki, południowo-zachodnie rejony Ameryki Południowej i Australii oraz południowo-zachodnie rejony Kanady i północno-zachodnie rejony Stanów Zjednoczonych.  

Szkodliwość trociniarek dla drzew
Obydwie trociniarki są uznawane za szkodniki fizjologiczno-techniczne, z czego torzyśniada kasztanówkę uznaje się za tego o znacznie większym znaczeniu dla drzew miejskich. Żerowanie ich gąsienic może powodować uszkodzenia zarówno drewna gałęzi jak i pni. Najbardziej podatne na ataki są młode drzewa o obniżonej odporności: przesuszone, uszkodzone mechanicznie lub przez mróz, chore oraz przenawożone azotem. W jednym drzewie, w zależności od gatunku może występować od jednej do kilkudziesięciu larw. Nawet jednak już przy przy niewielkim nasileniu żerowanie larw osłabia drzewa, zwiększając ich podatność na choroby grzybowe.


Żerowanie larw prowadzi do infekcji róznymi grzybami (sinica drewna)


 Drążenie tuneli prowadzi bowiem do przerywania transportu wody i składników pokarmowych, osłabia wzrost jak również otwiera możliwość infekowania pni przez wtórne patogeny. Przy liczniejszym opanowaniu może następować wstrzymanie przyrostów a w skrajnych sytuacjach nawet  zamieranie. Uszkodzone drzewa mogą również łamać się pod wpływem silnych wiatrów. 

Uszkodzone przez trociniarki drzewa mogą również łamać się pod wpływem silnych wiatrów

Żerowanie larw zaburza transport wody, co potęguje stres suszy i prowadzi do wtórnego osłabienia fizjologicznego. Szacuje się, że w niechronionych nasadzeniach miejskich i szkółkach śmiertelność młodych drzew może przekraczać niekiedy 30%. Szkodniki mają charakter wybitnie sucholubny. Drastyczna intensyfikacja globalnych susz oraz ocieplenie klimatu osłabiają drzewa (stres wodny ogranicza ich mechanizmy obronne), co czyni je idealnym materiałem pokarmowym, obniża śmiertelność larw i stymuluje płodność samic.  

O żerowaniu trociniarek w zasiedlonym materiale mogą świadczyć

  • Otwory wylotowe i wycieki: Obecność okrągłych otworów w pniach i gałęziach jest najbardziej typowym objawem. Z otworów tych często wydobywa się ciemna, płynna wydzielina (sok drzewa zmieszany z odchodami larwy) oraz fragmenty wylinki larwalnej.
  • Osłabienie i łamliwość pędów: Wydrążone przez larwy tunele o znacznej średnicy osłabiają strukturę mechaniczną drewna. Prowadzi to do patologicznego łamania się gałęzi, nawet przy niewielkim obciążeniu wiatrem, śniegiem czy ciężarem liści.
  • Zamieranie części korony i deformacje: Uszkodzenie wiązek przewodzących przez żerującą larwę odcina dopływ wody i składników odżywczych, co prowadzi do zamierania pojedynczych gałęzi lub całych partii korony
  • Spękania kory: Wtórnym objawem aktywności owada mogą być głębokie spękania kory wzdłuż przebiegu tuneli larwalnych

Morfologia gąsienic trociniarek
Motyle trociniarek są stosunkowo duże i mają krępy tułów oraz masywny odwłok. Z kolei gąsienice trociniarki torzyśniada są dość duże o długości 5-6 cm, jednak mniejsze od gąsienic trociniarki czerwicy. Ich ciało jest żółtawe z dwoma rzędami czarnych brodawek. Gąsienica trociniarki czerwicy również jest bardzo charakterystyczna. Osiąga długość do 120 mm, ma czarną głowę, a górna część ciała jest ciemniejsza niż dolna. W pierwszych stadiach jest czerwonawa, a w miarę rozwoju ciemnieje, aż osiągnie czerwono-brązowy odcień. Dolna część ma kolor różowo-pomarańczowy.  Zarówno trociniarka czerwica jak i  torzyśniad kasztanówka charakteryzują się zazwyczaj dwuletnim a niekiedy, choć zdecydowanie rzadziej, trzyletnim cyklem rozwojowym w opanowanych drzewach. Są to gatunki polifagiczne, mogą atakować wiele gatunków drzew w tym drzewa parkowe. Ich biologia nieco się od siebie różni. 


Biologia i szkodliwość trociniarki torzyśniada
Trociniarka torzyśniad zimuje jako gąsienica w chodnikach żerowych, albo w postaci poczwarki w glebie. Lot motyli odbywa się w czerwcu i lipcu po zmroku. Jaja w łącznej liczbie nawet do 1000 szt. samice składają pojedynczo zazwyczaj w pachwiny liściowe, na pączki lub podobnie jak trociniarka czerwica w spękaniach kory na szyjach korzeniowych. Po upływie około dwóch tygodni wylegają się gąsienice. Okres ich wylęgu może być bardzo rozciągnięty od końca czerwca do początku sierpnia. Żerują one pojedynczo w rdzeniu gałązek drążąc w dół wąskie chodniki. Później przechodzą do żerowania pod korą w drewnie pni i grubszych gałęzi. W pierwszym roku żerowania wydzielają ostrą octową woń. 

Tunele w drewnie wydrążone przez gąsienice trociniarki torzyśniada

Drążą tunele w twardym drewnie, tworząc długie, wypełnione odchodami chodniki, w których zimują. Trociny i ekskrementy co pewien czas usuwane są na zewnątrz. 

Zimują dwukrotnie: w pierwszym roku w gałązkach, w drugim w grubszych gałęziach lub na pniu, gdzie drążą chodniki początkowo w powierzchniowych warstwach drewna. Później wchodzą w głąb pnia skośnie do góry wygryzając kulisty chodnik. Sieć chodników biegnąca blisko siebie powoduje gąbczastą strukturę drewna. Po drugim przezimowaniu, które trwa do marca, dorosłe żerują już krótko. W kwietniu i maju wygryzają tuż pod korą otwór wylotowy gdzie się przepoczwarczają. Rzadziej przepoczwarczenie odbywa się w ziemi u podstawy żywicielskiego drzewa. Okres poczwarki trwa ok 10-12 dni. Wylot odbywa się w czerwcu i trwa do jesieni.

Na obecność gąsienic wskazuje nagromadzenie się odchodów i cząstek drewna wydostających się z otworów wlotowych, chodniki w gałęziach i pniu oraz trociny i czerwonawe odchody u podstawy pnia.

Gąsienice trociniarki torzyśniada mogą drążyć tunele w drewnie konarów rosnących wysoko w kornie drzew

Torzyśniad kasztanówka może zasiedlać wiele gatunków drzew leśnych/ozdobnych, jak również drzewa owocowe takie jak: jabłoń, gruszę, czereśnię, oliwki czy orzech. Preferuje żywicieli rosnących w miejscach południowych i cieplejszych. W przypadku drzew miejskich preferuje jesiony, które są uznawane za szczególnie wrażliwe jak również: jabłonie, klony, wiązy, platany, leszczyny i kasztanowce. Nawet pojedyncza larwa w młodym pędzie może doprowadzić do jego odłamania pod wpływem wiatru, a w przypadku drzew 3-letnich uszkodzenie pnia głównego prowadzi do nieuchronnego zamierania całej roślin. Atakowane są zazwyczaj drzewa do 15 roku życia, a larwy zwykle występują na gałęziach lub pędach o średnicy poniżej 10 cm. Ich obecność stwierdza się także w pniach starszych drzew. Drzewa zasiedlone i osłabione przez trociniarke torzyśniada są często zasiedlane przez trociniarke czerwicę, co tylko potwierdza znaczenie jakichkolwiek uszkodzeń mechanicznych w procesie zasiedlania drzew przez te owady.

Biologia i szkodliwość trociniarki czerwicy
Całkowity cykl rozwojowy wynosi 2-3 lata. Dorosłe osobniki pojawiają się na początku lata,  i latają do jesieni. Główna rójka przypada na czerwiec i lipiec. Odbywa się nieco wcześniej niż w przypadku torzyśniada kasztanówki.  Motyle latają nocą. Po zapłodnieniu samica składa jaja grupami na spękaniach i szparach kory w partiach do 50 sztuk. Jaja składane są głównie w dolnych partiach pni i szyjach korzeniowych. Samica preferuje uszkodzone, zranione drzewa, składając jaja w uszkodzenia kory. Jedna samica w ciągu swojego około tygodniowego życia składa przeciętnie 700 jaj, jednakże może ich wyprodukować do 1900 sztuk. Po około 14 dniach wykluwają się larwy, wwiercają się w korę i wnikają do wnętrza drzewa. Pierwsze stadium larwalne żeruje wspólnie i tworzy płytkie, placowate chodniki w nieznacznym stopniu naruszające biel pod korą (sierpień, wrzesień). Po pierwszym zimowaniu i linieniu zmieniają barwę i każda gąsienica rozpoczyna drążenie własnego chodnika. Gąsienica ma 8 stadiów larwalnych. W jednym drzewie może żerować od kilku do kilkudziesięciu gąsienic. Starsze stadia larwalne wydrążają w drewnie nieregularne chodniki długości do 1 m i przekroju owalnym o wymiarach 20-30 x 10-15 mm. przeważnie w górę pnia. Niekiedy można zaobserwować żerowanie gąsienic w grubych odsłoniętych nabiegach korzeniowych. Żerowanie larw prowadzi do wyciekania sfermentowanego soku drzewnego, który wypływa z otworów i ma zapach octu.

Gąsienice trociniarki czerwicy w pierwszym roku mogą żerowac płytko pod korą. Tu w sadzie jabłoniowym


Po drugim przezimowaniu larwy zazwyczaj żerują już krótko. Kiedy osiągną pełną dojrzałość, w kwietniu opuszczają swoje drzewo żywicielskie i szukają miejsca na ziemi, w pobliżu szyj korzeniowych drzew, aby przepoczwarzać się w kokonie z trocin 5-8 cm pod powierzchnią ziemi. Jeżeli przepoczwarczenie przebiega w chodniku w drzewie, gąsienica wcześniej zatyka otwór wyjściowy trocinami. Przez otwór znajdujący się poniżej żerowiska usuwane są długie wiórki drzewne i duże walcowate, o pomarszczonej powierzchni ekskrementy barwy czerwonobrunatne. Przepoczwarczenie trwa 2 do 6 tygodni i odbywa się w maju.  

Trociniarka czerwica atakuje różne gatunki drzew liściastych, ale preferuje topolę, wierzbę, brzozę, dąb, olszę czarną  i różne drzewa owocowe. Najczęściej opada drzewa żywe, solitery oraz drzewa alejowe. Zasiedla nie tylko drzewa starsze ale również sadzonki np. brzozy. Gatunek ten można spotkać częściej w cieplejszych rejonach południowej Polski. W miastach zwykle atakuje drzewa, które są ranione przez ruch uliczny i koszenie. W sytuacjach nadmiernej liczebności populacji larw w obrębie jednego drzewa, niektóre w pełni wyrośnięte larwy mogą opuścić drzewo, przemieścić się i wtargnąć do zdrowych, niezranionych drzew.

Porównanie możliwości monitorowania i zwalczania trociniarek w produkcj i w zielenii miejskiej
W warunkach miejskich przewidywanie terminu zasiedlenia, a tym bardziej uchwycenie momentu wgryzania się gąsienic, stanowi ogromny problem podczas prób monitorowania a tym samym ograniczania szkodliwości tych owadów. Zwalczania trociniarek w momencie kiedy gąsienice już wgryzły się do drzew jest praktycznie możliwe na małą skalę, zazwyczaj w pojedynczych przypadkach.

Badania nad zastosowaniem monitorowania do zwalczania trociniarek koncentrują się przede wszystkim na wdrażaniu różnych metod monitorowania w warunkach produkcyjnych jak chociażby w przypadku plantacji drzew (np. topól) czy sadów. Jednolitość gatunkowa materiału w warunkach produkcyjnych z jednej strony zwiększa ryzyko dużej szkodliwości, ale jednocześnie daje większe możliwości precyzyjnego monitorowanie lotów motyli jak i składnie jaj, które jest w tym przypadku dużo bardziej przewidywalne. W uprawach sadowniczych wykorzystuje się pułapki feromonowe w celu monitorowania lotów i ustalania terminów zabiegów, które wykonuje się zazwyczaj w następujących terminach:

  • W trakcie masowego lotu motyli
  • W trakcie składania jaj
  • W trakcie wylegania się larw z jaj

Terminy zabiegów są ukierunkowane z reguły na zwalczanie gąsienic w pierwszym stadium rozwojowym - podczas krótkiego okresu, kiedy wylęgają się one z jaj i szukają pędów, do których mogłyby się wdrożyć, albo na gąsienice w późniejszym stadium rozwojowym - gdy wyłaniają się one ze swoich chodników i migrują do innych części drzewa.

Badania laboratoryjne wykazały skuteczność w zwalczaniu gąsienic preparatów opartych na bakterii Bacillus thuringiensis oraz efektywność nicieni Steinernema carpocapsae i tych z rodzaju rodzaju Heterorhabditis, jak również owadobójczego grzyba Metarrhizum anispohliae. Wyniki , choć bardzo obiecujące, trudno jest jednak przenieść na warunki polowe. Zastosowanie tych środków wymagałoby bardzo dokładnego terminu ich aplikacji w momencie wylegania się larw z jaj. Tymczasem lot motyli, a zatem i składanie jaj są bardzo rozciągnięte w czasie. Ponadto larwy wgryzają się do pni bardzo szybko po złożeniu jaj, a złoże jest pokrywane lepka wydzieliną ograniczającą możliwość dotarcia preparatów. 

Istnieją także badania wskazujące na możliwość “wstrzykiwania” preparatów z Bacillus thuringiensis oraz z owadobójczymi nicieniami wprost do kanałów wydrążonych przez larwy trociniarek, stanowiące alternatywę do stosowania środków chemicznych. W badaniach prowadzonych w Iranie na plantacji orzecha włoskiego wstrzykiwano roztwór Heterorhabditis bacteriophora i Steinernema carpocapsae w stężeniu 2000 nicieni w aktywny otwór w ilości 60 ml roztworu. Po iniekcji otwory zabezpieczano przed słońcem i promieniami UV poprzez przykrycie plastikową osłoną. Jak się okazało bez przykrycia skuteczność zabiegów spadła o 40%. W tym samym badaniu zwiększenie stężenia S. carpocapsae do 3000 i 5000 (IJM) doprowadziło do  śmiertelność larw nawet na poziomie powyżej 90%

Kolejną metoda, która stosuje się w warunkach produkcyjnych polega na wystawieniu bardzo dużej ilości pułapek, zazwyczaj 10-20 sztuk / ha, co może skutecznie wpłynąć na dezorientację samców, przez co nie dochodzi do kopulacji i składania jaj. Tymczasem w warunkach miejskich, systemy stosowane w warunkach produkcyjnych zazwyczaj zawodzą i to bardzo. Przypuszczalnie, ponieważ jednoznacznych badań jest bardzo mało, jest to uwarunkowane zbyt dużą różnorodnością zbiorowisk roślinnych. Sygnał feromonowy, który stanowi kompozycje wielu związków chemicznych i ich izomerów optycznych może być więc zakłócany poprzez wydzielanie przez różne rośliny, także te nie będące żywicielami dla rośliniarek różnych substancji lotnych zakłócających sygnały feromonowe. W miastach ponadto wiatr i tzw. efekt kanionu wzdłuż ulic mogą rozpraszać chmurę feromonową, co osłabia skuteczność dezorientacji samców i utrudnia utrzymanie stabilnego stężenia substancji wabiącej. Dezorientacja samców przestaje być również skuteczna, jeśli początkowa populacja szkodnika jest zbyt wysoka (powyżej 35–70 zimujących larw na 100 drzew). Co więcej rozwój owada na różnych drzewach także może być różny szczególnie, że w obrębie gatunku znanych jest już kilkanaście ras fizjologicznych, które w odmienny sposób mogą oddziaływać na sygnał feromonowych. W przypadku trociniarki torzysniada jego samice są słabymi lotnikami i często składają jaja na drzewach, z których same się wygryzły, co może prowadzić do lokalnych ognisk gradacji, trudnych do opanowania wyłącznie metodami wabiącymi samce

W ostatnim czasie naukowcom udało się także wyizolować organizm wirusowy zidentyfikowany jako  wirus nuklearnej poliedrozy Zeuzera pyrina. Stosowanie wirusów do zwalczania trociniarek ma jak na razie wyłącznie charakter eksperymentalny, co wiąże się w dużej mierze z trudnością w ocenie skuteczności takich środków w stosunku do larw prowadzących tak ukryty tryb życia.

Możliwości ograniczania populacji trociniarek na terenach miejskich
Skuteczna walka z trociniarkami jest więc w warunkach miejskich obarczona niska skutecznością i wymaga połączenia działań profilaktycznych i interwencyjnych. Bezpośrednie zwalczanie larw w drewnie jest możliwe do zastosowania w pojedynczych drzewach, ale okazuje się trudne a efektywność metody jest bardzo zmienna.

Metody zapobiegawcze, takie jak regularny monitoring, stosowanie opasek lepowych, siatek oraz pułapek feromonowych, które częściowo wyłapują motyle podczas nalotów oraz uniemożliwiają składanie jaj pod korę drzew także może być bardzo zróżnicowane w zależności od lokalizacji i typu zbiorowisk roślinnych i nie daję całkowitej gwarancji powodzenia. Tym samym wszystkie podejmowane działania powinny mieć charakter kompleksowy. Do takich działań można zaliczyć:

  • Regularny monitoring drzew – poszukiwanie otworów oraz trocin w pobliżu podstawy drzewa. W przypadku stwierdzenia zasiedlenia należy wyciąć zainfekowane części drzew.
  • Stosowanie opasek lepowych – w okresie nalotu owadów dorosłych (maj-czerwiec) należy zakładać wokół drzew, w dolnej ich części opaski lepowe, które będą odławiać motyle przed złożeniem jaj.
  • Smarowanie pni maściami lepowymi w części odziomkowej (dotyczy głównie ograniczania trociniarki czerwicy) w celu zapobiegania składania jaj przez samice
  • Mechaniczne niszczenie larw: np. usuwanie za pomocą elastycznego drutu
  • Stosowanie siatek o drobnych oczkach (1 mm) – Montowanie siatek wokół drzew zapobiega składaniu jaj przez samice trociniarki czerwicy.
  • Zabezpieczanie ran i otworów (kontrowersyjny): Działania profilaktyczne mają kluczowe znaczenie. Zaleca się, aby przed okresem lotu motyli (przed czerwcem) pokrywać wszystkie otwory wylotowe oraz rany na pniach i gałęziach masą uszczelniającą (np. pastą ogrodniczą). Celem tego zabiegu jest uniemożliwienie samicom złożenia jaj w preferowanych przez nie, osłabionych miejscach.
  • Dbanie o kondycję drzew – regularne nawadnianie i odpowiednie nawożenie sprawia, że zdrowe drzewa lepiej opierają się atakom szkodników.
  • Zabezpieczanie pni drzew przed uszkodzeniami od niskich i wysokich temperatur - bielenie drzew bądź zastosowanie innych technik zabezpieczenia mechanicznego

Bardzo istotnym elementem w walce z trociniarkami jest sadzenie drzew bez objawów chorobowych, zasiedlania przez inne szkodniki owadzie, mechaniczego uszkodzenia pni i przede wszystkim z prawidłowo ukształtowanym systemem korzeniowym. Pewnym elementem w ograniczaniu szkodliwości może być dobór odpowiedniego składu gatunkowego drzew, choć wymaga to jeszcze przeprowadzenia stosownych badań. Póki co w literaturze można znaleźć odniesienia dotyczące możliwości uzyskania pewnej naturalnej odporności poprzez modyfikację składów gatunkowych nasadzeń. W ten sposób lipa w połączeniu ze świerkiem lub sosną okazuje się być mniej wrażliwa na atak Z. pyrina, a klon sadzony w bliskiej obecności bożodrzewu wydaje się być bardziej odporny na C. cossus.

Do naturalnej kontroli gąsienic w istotny sposób może przyczynić się aktywne wspieranie populacji ptaków w zieleni miejskiej (m.in. poprzez wieszanie budek lęgowych). Młode larwy, podczas migracji po powierzchni kory w poszukiwaniu nowego miejsca do wgryzienia się, są szczególnie wrażliwe. W tym okresie stanowią łatwą ofiarę dla ptaków owadożernych, zwłaszcza z rodziny sikor (np. sikora bogatka i sikora modra)

Z całą pewnością istotnym elementem w ograniczaniu uszkodzeń ma również stosowanie zasad dobrej praktyki ogrodniczej, co wiąże się z dbałością o dobrą kondycję drzew poprzez odpowiednie nawadnianie i nawożenie. Zwiększa to odporność drzew na zasiedlanie przez owady ksylofagiczne, choć nie daje całkowitej pewności ochrony z uwagi na bardzo rozległe i nie do końca poznane mechanizmy relacji biochemicznych pomiędzy drzewami a trociniarkami. W ostateczności, w przypadku lokalnego, silnego rozprzestrzenienia się szkodników niezbędne może okazac się usunięcie zainfekowanych części lub całych drzew, aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się trociniarek.

Opracowano podstawie:

  • Almanoufi, Adel, Kamil Chanan, Majd Jamal, Enrico De Lillo, Eustachio Tarasco, i Anna Maria D’Onghia. Preliminary Experiences in Pheromone Trap Monitoring of Zeuzera Pyrina (L.) in Syrian Apple Orchards. b.d.
  • Ashtari, Mahbobeh, Javad Karimi, Mohammad Reza Rezapanah, i Mahnaz Hassani. Biocontrol of Leopard Moth, Zeuzera Pyrina L. (Lep.: Cossidae) Using Entomopathogenic Nematodes in Iran. b.d.
  • Ashtari, Mahbobeh, Javad Karimi, Mohammad Reza Rezapanah, i Mahnaz Hassani. Biocontrol of Leopard Moth, Zeuzera Pyrina L. (Lep.: Cossidae) Using Entomopathogenic Nematodes in Iran. b.d.
  • Demi̇Rel, Nihat. EVALUATION OF DAMAGE RATES OF LEOPARD MOTH, ZEUZERA PYRINA L. (LEPIDOPTERA: COSSIDAE) IN WALNUT ORCHARD IN HATAY PROVINCE OF TURKEY. b.d.
  • E.H, Esmat. „Interaction between the Leopard Moth Borer and Olive Varieties: Associational Resistance at Work”. International Research Journal of Arts and Social Sciences 06, nr 01 (2016). https://doi.org/10.14303/irjas.2016.016.
  • Ehlers, Ralf-Udo, Neil Crickmore, Juerg Enkerli, et al. IOBC Wprs Bulletin Bulletin OILB Srop Vol. 66, 201. b.d.
  • Escofet, M., J. Boada, J. C. Melo, et al. „SEXUAL DISRUPTION TO CONTROL LEOPARD MOTH (ZEUZERA PYRINA) IN HAZELNUT”. Acta Horticulturae, nr 686 (lipca 2005): 421–26. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2005.686.58.
  • Escofet, M., J. Boada, J. C. Melo, et al. „SEXUAL DISRUPTION TO CONTROL LEOPARD MOTH (ZEUZERA PYRINA) IN HAZELNUT”. Acta Horticulturae, nr 686 (lipca 2005): 421–26. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2005.686.58.
  • Fekrat, Lida, i Azita Farashi. „Impacts of Climatic Changes on the Worldwide Potential Geographical Dispersal Range of the Leopard Moth, Zeuzera Pyrina (L.) (Lepidoptera: Cossidae)”. Global Ecology and Conservation 34 (kwietnia 2022): e02050. https://doi.org/10.1016/j.gecco.2022.e02050.
  • Fron, Arcadie. „Zeuzera Pyrina: The Threatening Leopard Moth Damaging Fruit Trees”. Plant Protection – Achievements and Perspectives, października 2023, 40–44. https://doi.org/10.53040/ppap2023.06.
  • Guario, A., V. Marinuzzi, i G. Bari. „PRELIMINARY RESULTS OF FIELD CONTROL OF ZEUZERA PYRINA L. (LEPIDOPTERA, COSSIDAE) IN APULIA”. Acta Horticulturae, nr 586 (października 2002): 815–17. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2002.586.176.
  • Hegazi, Esmat, Fredrik Schlyter, Wedad Khafagi, Atwa Atwa, Essam Agamy, i Maria Konstantopoulou. „Population Dynamics and Economic Losses Caused by Zeuzera Pyrina , a Cryptic Wood‐borer Moth, in an Olive Orchard in Egypt”. Agricultural and Forest Entomology 17, nr 1 (2015): 9–19. https://doi.org/10.1111/afe.12075.
  • Hegazi, Esmat, Fredrik Schlyter, Wedad Khafagi, Atwa Atwa, Essam Agamy, i Maria Konstantopoulou. „Population Dynamics and Economic Losses Caused by Zeuzera Pyrina , a Cryptic Wood‐borer Moth, in an Olive Orchard in Egypt”. Agricultural and Forest Entomology 17, nr 1 (2015): 9–19. https://doi.org/10.1111/afe.12075.
  • Ibrahim, Reda, Saeed Alahmadi, Yaser S. Binnaser, i Dalia Shawer. „Seasonal Prevalence and Histopathology of Beauveria Bassiana Infecting Larvae of the Leopard Moth, Zeuzera Pyrina L. (Lepidoptera: Cossidae)”. Egyptian Journal of Biological Pest Control 29, nr 1 (2019): 65. https://doi.org/10.1186/s41938-019-0161-5.
  • Ibrahim, Reda, Saeed Alahmadi, Yaser S. Binnaser, i Dalia Shawer. „Seasonal Prevalence and Histopathology of Beauveria Bassiana Infecting Larvae of the Leopard Moth, Zeuzera Pyrina L. (Lepidoptera: Cossidae)”. Egyptian Journal of Biological Pest Control 29, nr 1 (2019): 65. https://doi.org/10.1186/s41938-019-0161-5.
  • Khodayari, Samira. Cryoprotectants in Overwintering Larvae of Leopard Moth, Zeuzera Pyrina (Lepidoptera: Cossidae), Collected from Northwestern Iran. 11 (2022).
  • Kutinkova, H., R. Andreev, M. Subchev, i F. Rama. „SEASONAL FLIGHT OF LEOPARD MOTH BORER ZEUZERA PYRINA (LEPIDOPTERA: COSSIDAE) IN BULGARIA”. Acta Horticulturae, nr 825 (kwietnia 2009): 377–82. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2009.825.59.
  • Kutinkova, Hristina, Radoslav Andreev, i Vesselin Arnaoudov. THE LEOPARD MOTH BORER, ZEUZERA PYRINA L. (LEPIDOPTERA: COSSIDAE) – IMPORTANT PEST IN BULGARIA. b.d.
  • Kutinkova, Hristina, Radoslav Andreev, i Vesselin Arnaoudov. THE LEOPARD MOTH BORER, ZEUZERA PYRINA L. (LEPIDOPTERA: COSSIDAE) – IMPORTANT PEST IN BULGARIA. b.d.
  • Laz, Bülent. KAHRAMANMARAŞ KENT PEYZAJINDA Fraxinus Angustifolia Vahl ÜZERİNDE Zeuzera Pyrina L. (Lepidoptera: Cossidae) ZARARI. b.d.
  • M., Sabbour. „Control of Leopard Zeuzera Pyrina (L.) (Lepidoptera: Cossidae), by Imidaclorprid in Olive Trees.” Egyptian Academic Journal of Biological Sciences, F. Toxicology & Pest Control 9, nr 3 (2017): 191–95. https://doi.org/10.21608/eajbsf.2017.17040.
  • M., Sabbour. „Control of Leopard Zeuzera Pyrina (L.) (Lepidoptera: Cossidae), by Imidaclorprid in Olive Trees.” Egyptian Academic Journal of Biological Sciences, F. Toxicology & Pest Control 9, nr 3 (2017): 191–95. https://doi.org/10.21608/eajbsf.2017.17040.
  • Mokhtaryan, Alireza, Aziz Sheikhigarjan, Abbas Arbab, Ali Mohammadipour, i Hoda Ardestanirostami. „The Efficiency of Systemic Insecticides and Complete Fertilizer by Trunk Injection Method against Leopard Moth in Infested Walnut Trees”. The Journal of Basic and Applied Zoology 82, nr 1 (2021): 55. https://doi.org/10.1186/s41936-021-00253-8.
  • Moore, I., i A. Navon. „The Rearing and Some Bionomics of the Leopard Moth,Zeuzera Pyrina L., on an Artificial Medium”. Entomophaga 11, nr 3 (1966): 285–96. https://doi.org/10.1007/BF02372963.
  • Salari, Elham, Javad Karimi, Majid Fasihi Harandi, i Hussein Sadeghi Nameghi. „Comparative Infectivity and Biocontrol Potential of Acrobeloides K29 and Entomopathogenic Nematodes on the Leopard Moth Borer, Zeuzera Pyrina”. Biological Control 155 (kwietnia 2021): 104526. https://doi.org/10.1016/j.biocontrol.2020.104526.
  • Salari, Elham, Javad Karimi, Hussein Sadeghi-Nameghi, i Mojtaba Hosseini. „Efficacy of Two Entomopathogenic Nematodes Heterorhabditis Bacteriophora and Steinernema Carpocapsae for Control of the Leopard Moth Borer Zeuzera Pyrina (Lepidoptera: Cossidae) Larvae under Laboratory Conditions”. Biocontrol Science and Technology 25, nr 3 (2015): 260–75. https://doi.org/10.1080/09583157.2014.971710.
  • Salari, Elham, Javad Karimi, Hussein Sadeghi-Nameghi, i Mojtaba Hosseini. „Efficacy of Two Entomopathogenic Nematodes Heterorhabditis Bacteriophora and Steinernema Carpocapsae for Control of the Leopard Moth Borer Zeuzera Pyrina (Lepidoptera: Cossidae) Larvae under Laboratory Conditions”. Biocontrol Science and Technology 25, nr 3 (2015): 260–75. https://doi.org/10.1080/09583157.2014.971710.
  • Tawfik, Howayda M. „Monitoring of Leopard Moth, Zeuzera Pyrina, on Apple Trees in Albehira Governorate”. Alexandria Science Exchange Journal 42, nr 1 (2021): 139–45. https://doi.org/10.21608/asejaiqjsae.2021.153845.
  • Víctor-Sarto I Monteys. Control Del Taladro Del Manzano, Zeuzera Pyrina L., Mediante La Técnica de La Confusión Sexual En Las Comarcas Del Ampurdán Gerundense. 2000. https://doi.org/10.13140/2.1.1301.1849.
  • Víctor-Sarto I Monteys. Control of Leopard Moth, Zeuzera Pyrina L., in Apple Orchards in NE Spain: Mating Disruption Technique. 2000. https://doi.org/10.13140/2.1.4299.4568.


Kategorie: ,