Punkt rosy - istotny czynnik ryzyka utajonych infekcji kwiatów winorośli dokonywanych przez szarą pleśń

Monitorowanie rozwoju szarej pleśni na winorośli stanowi duże wyzwanie z uwagi na wysoce polifagiczny charakter tego grzyba jak również z uwagi na zdolność infekowania różnych tkanek jak kwiaty, liście, pędy czy jagody, co silnie utrudnia wdrażanie jednolitego systemu interpretacji modelu chorobowego. Powszechnie stosowany system śledzenia rozwoju infekcji opiera się przede wszystkim na analizowaniu zależności pomiędzy długością okresu trwałego zwilżenia tkanek w relacji do temperatury. Relacje takie są jednak możliwe w dużej mierze dzięki implementacji wyników pozyskiwanych dzięki stosowaniu tzw. „sztucznego liścia , którego wskazania nie zawsze dokładnie odzwierciedlają okres zwilżenia różnych organów roślin. W ograniczony sposób może to  mieć zastosowanie chociażby do tych infekcji, które pojawiają się w trakcie kwitnienia, kiedy to modele nie zawsze będą precyzyjnie wskazywały na rzeczywiste terminy infekcji.

Klasyczny model monitorowania rozwoju szarej pleśni stanowiący podstawę do ustalenia indeksu presji choroby uwzględnia relację pomiędzy długością okresu zwilżenia tkanek a temperaturą. 

Relacje pomiędzy okresem zwliżenia tkanek a temperatura stanowią podstawę do okreslania indeksu presji choroby


  • Pierwszy odpowiednio silny okres infekcyjny daje wartość około 30%,
  • Kolejne okresy zwiększają indeks o około 10%
  • Okres suchy zmniejsza indeks o jedną piątą aktualnej wartości, 
Przykładowa wizualizacja graficzna indeksu ryzyka dla wybranego okresu

W okresie kwitnienia temperatura i czas zwilżenia nadal mają zasadnicze znaczenie, jednak ze względu na wysoką podatność kwiatów do infekcji może wystarczyć krótszy okres zwilżenia niż w przypadku dojrzałych, nieuszkodzonych jagód. W przypadku winorośli dotarcie zarodników do miejsca infekcji  początkowo ma przede wszystkim charakter bierny, kiedy to odsłonięty zostaje rejon dna kwiatowego i blizny po kołpaczku. Jest to podatne miejsce, gdzie zarodniki szarej pleśni mogą wraz z kroplą wody dostać się do dna kwiatowego. Odpadnięcie kołpaczka odsłania więc wrażliwy rejon blizny i dna kwiatowego, gdzie infekcje utajone lokalizują się znacznie częściej niż inokulacja znamienia lub zalążni. Zarodniki szarej pleśni mogą w dużej ilości pojawiać się w trakcie obumierania kołpaczków. Dla wykiełkowania grzybni z zarodnika relacje pomiędzy długością ich zwilżenia a temperaturą mają juz znaczenie.  


Miejsca infekcji biernej kwiatów oraz porównanie relacji pomiędzy wilgotnościa i temperturą wymagane przy infekcji kwiatów i jagód

Dodatkowym czynnikiem, który należy brać pod uwagę przy rozważaniu decyzji o konieczności wykonywania zabiegu jest wtedy punkt rosy. Punkt rosy to temperatura, do której musi ochłodzić się powietrze, aby zawarta w nim para wodna zaczęła się skraplać. Przykładowo jeżeli temperatura powietrza wynosi 15°C, a punkt rosy 12°C, to po ochłodzeniu liści, owoców lub innych tkanek do około 12°C zacznie się na nich tworzyć rosa.

Orientacyjnie, przy temperaturze 15–20°C

Im mniejsza różnica między temperaturą powietrza, a punktem rosy, tym większa wilgotność powietrza:

  • różnica 0 – 2°C: powietrze jest bardzo wilgotne, duże ryzyko rosy lub mgły,
  • różnica 3 – 5°C: wilgotność jest wysoka,
  • 8 – 10°C i powyżej: powietrze jest stosunkowo suche.
Przykładowe relacje pomiędzy temperatura powietrza a temperaturą punktu rosy w okresie około kwitnienia winorośli. Zielone strzałki wskazują na ryzykowną różnicę 1-2⁰C

W praktyce rosa może powstać jeszcze zanim temperatura mierzona przez stację zrówna się z punktem rosy, a kwiaty szczególnie podczas bezchmurnej i bezwietrznej nocy, mogą wskutek wypromieniowania ciepła być chłodniejsze niż powietrze wokół czujnika.

Dlatego różnica około 1–2°C utrzymująca się przez kilka godzin powinna być traktowana jako sygnał wysokiego prawdopodobieństwa zwilżenia różnych organów kwiatów. W ten sposób należy założyć większe, choć czysto teoretyczne prawdopodobieństwo zwiększonego ryzyka infekcji, gdy przez co najmniej 6 kolejnych godzin różnica między temperaturą a punktem rosy wynosi najwyżej 2°C, a średnia temperatura w tym czasie mieści się w zakresie 12–25°C.