Systemy wspomagania decyzji w ochronie naci marchwi przed alternariozą

Alternarioza naci marchwi (wywoływana przez grzyb Alternaria dauci) to jedna z najgroźniejszych chorób grzybowych marchwi, która atakuje liście oraz ogonki liściowe, prowadząc do ich przedwczesnego zamierania i znacznego spadku plonu korzeni. Najbardziej dogodne warunki dla jej występowania alternariozy się w sierpniu i we wrześniu, kiedy to zagęszczające się wraz ze wzrostem liści plantacje stwarzają mikroklimat sprzyjający występowaniu tej choroby. Jeżeli rośliny osiągną fazę umożliwiającą infekcję, co dla później wysiewanych odmian można zaobserwować już po 30 dniach od siewu, pierwsze zarodniki grzyba infekują je z resztek pożniwnych, na których grzyb może przetrwać nawet 3–4 lat.

Podatne na infekcję są przede wszystkim starsze liście. To właśnie na nich obserwuje się pierwsze objawy chorobowe. Nie należy jednak zapominać, że w warunkach sprzyjających, przy wysokiej wilgotności powietrza i podatnych odmianach, infekowane mogą być również liście młode. Infekcja liści jest silnie uzależniona od długości okresu zwilżenia liści, temperatury i wrażliwości poszczególnych odmian, co obrazuje tabela 1.

Liczba godzin trwałego zwilżenia liści w określonej temperaturze wymagana do infekcji powodowanej przez Alternaria dauci

Od momentu pierwszych infekcji do wytwarzania kolejnej partii zarodników na liściach potrzeba wysokiej wilgotności powietrza w granicach 96–100% lub warunków umożliwiających trwałe zwilżenie naci. Zarodniki są natomiast rozsiewane głównie o świcie wraz ze spadkiem wilgotności przy wietrze w granicach 2–3 m/s. W przypadku wcześniej sianych odmian jeżeli zbiór nastąpi w ciągu 100 dni od siewu często zabiegi przeciwko alternariozie nie są potrzebne, a jeżeli już to zaleca się je wykonać po 70 dniach od siewu nasion. W przypadku odmianach „późno schodzących” z pola, szczególnie tych wrażliwych, właściwe zwalczanie choroby w okresie przedzbiorczym, ma na celu zarówno ograniczenie destrukcyjnego wpływu grzyba na powierzchnię asymilacyjną oraz umożliwienie właściwego zbioru kombajnowego. W większości wypadków wystarczającym terminem pierwszego zabiegu jest jego wykonanie wraz z dostrzeżeniem pierwszych objawów chorobowych. Opóźnienie wykonania tego opryskiwania decyduje w późniejszym czasie o skuteczności dalej prowadzonych zabiegów. Warto pamiętać, że od momentu infekcji do pojawienia się pierwszych plam chorobowych mija przeciętnie 8–10 dni. Jest to wystarczająca ilość czasu, aby pokryć zdrowe jeszcze liście właściwym fungicydem. Tylko w nielicznych przypadkach, przy wyjątkowo sprzyjających dla rozwoju grzyba warunkach czekanie na wystąpienie pierwszych objawów chorobowych może być zbyt późne. Generalnie przyjmuje się, że zabiegi nie są konieczne jeżeli symptomy występują na 1–2% powierzchni liści. W praktyce jest to dostrzeżenie co najmniej jednej plamy na 25 ze 100 lustrowanych średniej wielkości pojedynczych liści. W praktykach obowiązujących w Stanach Zjednoczonych przyjmuje się, że w przypadku braku systemu monitorowania zabiegi należy wykonywać przed każdym zapowiadanym deszczem lub każdą nocą, kiedy temperatura nie spada poniżej 16°C, uwzględniając oczywiście tempo przyrostu liścia. W okresie jesiennym można również przyjąć, że zabiegów nie trzeba wykonywać nawet w przypadku zapowiadanego deszczu, o ile temperatura będzie niższa niż 9°C. W zależności od warunków pogodowych należy więc liczyć się z tym, że w bardzo wilgotnych okresach uprawy odstępy pomiędzy zabiegami należy skrócić nawet do 5–7 dni. Przeciwnie w przypadku suszy i braku opadów można je wydłużyć – nawet do 14–20 dni.

Aktualnie najbardziej precyzyjnym sposobem ustalania odstępów pomiędzy zabiegami jest opracowany w Kanadzie system monitoringu o nazwie TomCast, pierwotnie dedykowany dla upraw pomidora. Jest to system umożliwiający ochronę marchwi wykorzystujący sposób monitorowania presji choroby wpisujący się w zasady integrowanej ochrony roślin. W tym systemie odstępy pomiędzy zabiegami są kalkulowane w oparciu o wartość DSVs (diseases severity values), która wskazuje na poziom infekcji. DSVs jest szacowany na podstawie temperatury mierzonej w łanie roślin oraz długości okresu zwilżenia liści. Dzięki temu można ustalić przewidywane odstępy pomiędzy zabiegami, uwzględniając równocześnie wrażliwość odmian, co przedstawiono w tabeli 2.

System oceny zabiegów w integrowanej ochronie marchwi przeciwko alternariozie naci z wykorzystaniem systemu TomCast

W tym systemie odstępy pomiędzy zabiegami są wyznaczane przede wszystkim dla substancji aktywnych chlorotalonilu oraz strobiluryn, bowiem w przypadku A. dauci liczne badania wykazują wysoką skuteczność zabiegów profilaktycznych, które często są wystarczające i niejednokrotnie sprawdzają się lepiej niż fungicydy układowe. Najlepszym rozwiązaniem w ochronie marchwi przed tą chorobą jest stosowanie fungicydów będących połączeniem substancji o działaniu zapobiegawczym i układowym. Zabiegi fungicydowe przeciwko alternariozie naci powinny być wykonywane przy wysokim ciśnieniu i dużej ilości wody umożliwiającej dotarcie cieczy roboczej do starszych, czyli najniżej położonych liści, które są szczególnie podatne na infekcję. Zabiegi nie będą też efektywne po opadach deszczu, nawet wtedy, kiedy górne liście zdążyły już obeschnąć.

Generalnie przyjmuje się, że zabiegi przeciwko alternariozie naci marchwi nie są konieczne jeżeli objawy choroby występują na 1–2% powierzchni liści. W praktyce jest to dostrzeżenie co najmniej jednej plamy na 25 ze 100 lustrowanych średniej wielkości pojedynczych liści.

Przy bardzo wilgotnych warunkach pogodowych odstępy pomiędzy zabiegami przeciwko alternariozie naci marchwi należy skrócić nawet do 5–7 dni. Przeciwnie w przypadku suszy i braku opadów można je wydłużyć nawet do 14–20 dni.