Strategia zwalczania szarej pleśni truskawki

Szara pleśń to jedna z najważniejszych i najbardziej niszczycielskich chorób truskawki w Polsce. W sprzyjających warunkach może powodować duże straty widoczne bezpośrednio na polu w trakcie wegetacji jak i później, w okresie przechowywania i transportu. Najważniejszym okresem dla ochrony jest pora kwitnienia, kiedy to regularnie powinno wykonywać się zabiegi chemiczne.

Szara pleśń nie jest bardzo aktywnym patogenem. Infekuje przede wszystkim starzejące się organy, jak kwiaty oraz dojrzewające owoce. Porażenie kwiatów ma znaczenie szczególne ponieważ prowadzi do tzw. „infekcji utajonych”, gdzie przez pewien okres czasu, aż do momentu kiedy w owocach zaczyna wzrastać poziom cukru, nie obserwuje się żadnych objawów choroby.

 

Tymczasem do jej gwałtownego wybuchu może dojść tuż przed zbiorami, kiedy to grzybnia gwałtownie się uaktywnia. Ponieważ infekcje utajone w dużej mierze stanowią o intensywności choroby w danym roku, to właśnie w trakcie kwitnienie wymaga się nasilenia zabiegów chemicznych.  Okres szczególnej wrażliwości tkanek występuje od białego pąka, przez pełnię kwitnienia, aż do starzenia się kwiatów. W fazie zielonego pąka rośliny są zdecydowanie mniej wrażliwe. W trakcie dojrzewania owoców wtórne infekcje dokonywane przez zarodniki może nie są już tak istotne, jakkolwiek może dochodzić do bezpośredniego przerastania grzybni pomiędzy sąsiednimi stykającymi się ze sobą owocami.

Sposób infekcji jest uwarunkowany wymaganiami środowiskowymi gdyż zarodniki konidialne, czyli podstawowe organy służące grzybowi do wywoływania infekcji i rozprzestrzeniania się, zawierają zaledwie 17% wody. Dzięki temu wykształciły mechanizm umożliwiający silne jej wchłanianie. Tylko obecność tzw. filmu wodnego, czyli trwałego zwilżenia liści, bądź bardzo wysoka wilgotność powietrza warunkują wykiełkowanie zarodnika i zapoczątkowanie procesu chorobotwórczego. Z reguły im temperatura jest wyższa tym okres zwilżenia tkanek niezbędny do wykiełkowanie zarodników może być krótszy. 

W warunkach polowych zwilżenie liści mierzone w postaci oporności elektrycznej poprzez zastosowanie łatwo zwilżalnego papieru filtracyjnego stanowi bardzo dobry wskaźnik zwilżenia liści. Powstający film wodny jest spowodowany przede wszystkim przez deszcz albo rosę, które mniej więcej w równym stopniu wpływają na zwilżenie wszystkich części roślin rosnących na plantacji. 

Pod osłonami tworzenie się wymaganego do infekcji filmu wodnego jest natomiast spowodowane głównie przez zraszanie i kondensację. W suchym powietrzu okres zwilżenia liści trwa praktycznie tak długo, jak długo odbywa się proces zraszania. Przeciwnie w warunkach dużej wilgotności zraszanie prowadzi do dłuższego zwilżenia liści nawet po zakończeniu deszczowania.  Tym samym w szklarniach oraz w tunelach foliowych, poza zwilżeniem liści wyrażanym poprzez czas trwania zwilżenia papieru filtracyjnego, dodatkowym czynnikiem, który należy brać pod uwagę jest tzw. punkt rosy. Jest to temperatura, w której następuje skraplanie powietrza w określonym ciśnieniu. Informacja o punkcie rosy jest odczytywana w wielu dostępnych w Polsce stacjach meteo. W pomieszczeniach zamkniętych, punkt rosy daje często znacznie lepszą informacje o potencjalnym ryzyku infekcji. Jeżeli jest on wyższy o mniej niż 1°C od aktualnej temperatury otoczenia, uznaje się to za warunek wystarczający do wystąpienia zwilżenia organów roślin.

Model chorobowy uwzględnia ryzyko wystąpienia infekcji szarej pleśni na podstawie zależności pomiędzy okresem zwilżenia liści, a temperaturą. Założenia tego modelu polegają na określeniu ryzyka wystąpienia infekcji, wyrażonego w procentach, w określonym przedziale temperatur występujących w trakcie kwitnienia truskawki. Model wykazuje największe, bo aż 100% ryzyko infekcji w temperaturze pomiędzy 15 a 25०C i trwałym zwilżeniu liści przez 40-48h. W niższych, bądź wyższych temperaturach ryzyko infekcji jest mniejsze, ale nadal występuje. W praktyce im dłuższy jest okres wysokiego ryzyka infekcji, tym prawdopodobieństwo porażenia jest wyższe.

Poziom ryzyka infekcji ma duże znaczenie przy uwzględnianiu sposóbu sprzedaży. Dla producentów oddających swój towar do marketów nawet niskie prawdopodobieństwo infekcji nie zwalnia z intensywnej ochrony z uwagi na możliwość aktywowania infekcji utajonych. Z kolei w dla producentów oferujących towar do bezpośredniej konsumpcji wzmożonej uwagi wymaga głównie okres wysokiego ryzyka.

Istnieją również inne, w Polsce mniej znane, systemy monitorowania infekcji. Do ciekawszych należy  model BOTTEM rozwijany w Wielkiej Brytanii. Polega on na mierzeniu niedosytu wilgotności (VPD), który stanowi różnice, mierzoną w warunkach nocnych, pomiędzy aktualną a maksymalną prężnością pary wodnej w określonej temperaturze. Jest to podstawowy czynnik limitujący poziom wilgotności powietrza w ciągu dnia, kiedy to zarodniki są produkowane i rozprzestrzeniane. Im wyższe VPD tym korzystniejsze warunki dla rozwoju zarodników i większe prawdopodobieństwo infekcji. Jest to o tyle korzystne, że informacja o warunkach infekcji jest poniekąd uniezależniona od płaskiej struktury sztucznego liścia. Tym samym uwzględniony zostaje wpływ innych czynników, które mogą sprzyjać gromadzeniu się wilgoci w przestrzennej strukturze kwiatów. W warunkach wysokiej wilgotności system BOTTEM umożliwia zredukowanie liczby zabiegów nawet do 60%. 

W sytuacji kiedy nie dysponujemy stacjami oraz właściwym modelem chorobowym, w warunkach silnej presji ze strony szarej pleśni, zabiegi muszą być wykonywane z taką częstotliwością, aby zabezpieczyć kolejne, nowe, rozwijające się kwiaty truskawek.

Częstotliwość stosowania zabiegów na szarą pleśń siłą rzeczy wiąże się z ryzykiem pojawiania odporności. Przy uwzględnianiu strategii zwalczania należy liczyć się z koniecznością rotacji fungicydów, zwracając uwagę, aby wykorzystywane substancje aktywne charakteryzowały się odmiennym sposobem działania. Obecnie wszystkie substancje aktywne fungicydów są przyporządkowywane do określonych grup uszeregowanych pod względem sposobu ich działania jak również prawdopodobieństwa wykształcenia się odporności. Odbywa się to dzięki systemowi FRAC, który stanowi międzynarodowa grupę ekspertów zajmujących się efektywnością fungicydów i problematyka odporności. Grupowanie fungicydów umożliwia poprawną ich rotacje jak również wskazuje, tam gdzie jest to poznane, na stopień ryzyka przy stosowaniu substancji aktywnych należących do poszczególnych grup. Z uwagi na duża częstotliwość zabiegów do zwalczania szarej pleśni na truskawce cały czas poszukuje się nowych substancji aktywnych o odmiennym mechanizmie działania 




Chlubek lipowiec: "stary" gatunek - nowe problemy

Chlubek lipowiec ( Lamprodila rutilans ) stanowi jeden z wielu przykładów, kiedy to specyficzne warunki miejskie wpływają na zmianę sposobu ...