Główne założenia strategi ochrony winorośli przed mączniakiem prawdziwym

Duże znaczenie w ograniczaniu epidemii mączniaka prawdziwego a tym samym w redukcji ilości stosowanych zabiegów chemicznych mają różne metody agrotechniczne takie jak: właściwe prowadzenie roślin, redukcja zacienienia, optymalizacja nawożenia azotowego oraz usuwanie pędów („flag shoots”) z zainfekowanych pąków. Właściwe prowadzenie roślin poprzez utrzymywanie ich poprawnej struktury wpływa na zwiększenie przepływu powietrza pomiędzy krzewami a tym samym ogranicza nadmierną wilgoć na plantacji. Ułatwiony zostaje również dostęp cieczy roboczej do wszystkich liści oraz do gron podczas wykonywania zabiegów chemicznych. Ponieważ promieniowanie UV zmniejsza wrażliwość winorośli na mączniaka prawdziwego każde zwiększenie ekspozycji wszystkich partii roślin na słońce utrudnia epidemiczny rozwój patogena. Można to realizować poprzez redukcję zacienienia, odpowiednie skracanie pędów bądź mechaniczne lub maszynowe usuwanie liści oraz ograniczenie nawożenia azotowego

Właściwe prowadzenie roślin poprzez utrzymywanie ich poprawnej struktury wpływa na zwiększenie przepływu powietrza pomiędzy krzewami, a tym samym ogranicza nadmierną wilgoć na plantacji. Ułatwiony zostaje również dostęp cieczy roboczej do wszystkich liści oraz do gron podczas wykonywania zabiegów chemicznych. Ponieważ promieniowanie UV zmniejsza wrażliwość winorośli na mączniaka prawdziwego, każde zwiększenie ekspozycji wszystkich partii roślin na słońce utrudnia epidemiczny rozwój patogenu. Można to realizować poprzez odpowiednie skracanie pędów bądź usuwanie liści oraz ograniczenie nawożenia azotowego.

Szczególnie ważną czynnością umożliwiającą zahamowanie silnego rozwoju mączniaka już na początku sezonu jest mechaniczne usuwanie pędów („flag shoots”) wyrastających z porażonych pąków. Jest to zabieg, który na bardzo wczesnym etapie minimalizuje produkcję zarodników konidialnych produkowanych przez aktywującą się grzybnię. Usuwanie porażonych pędów wymaga jednak dość skrupulatnego przeglądania roślin (1 porażony pęd przypada średnio na 1000 zdrowych) w okresie od pękania paków do 3-4 tygodni później. W Australii, w niektóre lata, taka praktyka pozwala zredukować liczbę wykonywanych zabiegów nawet o 50 % (z 6 do 3).

Na tych plantacjach, gdzie mączniak prawdziwy rokrocznie stanowi duży problem, potrzebny jest program wczesnej ochrony winorośli. Uwzględniając najbardziej rozpowszechniony fungicyd, jakim jest siarka, program taki obejmuje wykonanie przynajmniej 3 oprysków do kwitnienia. Najczęściej zabiegi wykonuje się terminach, kiedy rośliny są w fazie rozwojowej:

• 5-6 liści
• 8-10 liści
• bezpośrednio przed kwitnieniem, w fazie 12-15 liści. 

Odstępy pomiędzy kolejnymi zabiegami są silnie uzależnione od temperatury, która wpływa na rozwój grzyba. Im temperatura jest większa, tym powinny być one krótsze.
 
Wraz z wzrostem temperatury rośnie tempo jego rozwoju. Szczególnie w przedziale, pomiędzy 17 a 26ºC, okres reprodukcji, czyli czas od infekcji do momentu, kiedy grzybnia produkuje nowe gotowe do rozsiewania zarodniki, jest bardzo krótki i wynosi 5-7 dni. W ten sposób, w cieplejszych okresach odstępy pomiędzy poszczególnymi zabiegami powinny być odpowiednio krótsze. W szczególności dotyczy to środków biologicznych, które w większości wypadków wykazują wyłącznie działanie powierzchniowe, które wymusza częstsze ich stosowanie. Sugerowana częstotliwość oprysków zależy od presji choroby oraz od rodzaju stosowanych środków grzybobójczych.

W nowoczesnych systemach monitorowania mączniaka prawdziwego z wykorzysttaniem stacji pogodowych z zaimplementowanymi algorytmami chorobowymi indeks ryzyka jest liczony zgodnie z określonym schematem ocenianym według skali punktowej. Indeks startuje jeżeli w ciągu 3 kolejnych dni, przez co najmniej 6 h (w ciągu dnia), wystąpi temperatura w granicach 21-30ºC. Od tego momentu indeks startuje od 60 pkt. Gdy takie warunki nie wystąpią indeks wraca do „0” a liczenie odbywa się od nowa. 

W dalszej kolejności indeks ryzyka jest liczony w następujący sposób:

W ostateczności stopień ryzyka jest określany według następującego schematu

Indeks ryzyka na wykresie uzyskanym z danych meteorologicznych przyjmuje następujący schemat: 

Na podstawie tak pozyskanych danych producent musi oszacować jak duże ryzyko reprodukcji wystąpiło od ostatniego wykonywanego zabiegu i kiedy powinien wykonać kolejny zabieg z uwzględnieniem rodszaju stosowanego środka.

Przed kwitnieniem, obecność grzyba objawia się często zaledwie w postaci niepozornych, drobnych, żółtych plamek na liściach. Jednak zaraz po kwitnieniu, w obrębie plam rozwinie się grzybnia wraz z zarodnikami, które będą intensywnie się rozsiewać infekując młode, szczególnie wrażliwe na infekcję jagody. Badania nad epidemiologią mączniaka prawdziwego winorośli dowodzą, że z jednego zarodnika, który doprowadził do jednej plamy infekcyjnej na liściu, w ciągu zaledwie 3 tygodni wytwarza się 50 mln zarodników. 

Wczesna infekcja osi kwiatostanowych, tuż przed kwitnieniem, ułatwia infekcje kwiatów, a co za tym idzie i jagód. Niewłaściwy poziom ochrony prowadzi do rozwoju grzybni, która następnie może przemieszczać się w okresie kwitnienia od osi kwiatostanowych, poprzez szypułki, do ścian zalążka a stąd bezpośrednio do skórki rozwijających się jagód. Dlatego tak często zabiegi wykonywane bezpośrednio przed kwitnieniem mają fundamentalne znaczenie dla zdrowotności rozwijających się owoców.

Wykonywanie zabiegów na mączniaka prawdziwego przed kwitnieniem wiąże się, więc z dużo większą pewnością uzyskania poprawnej ochrony. W ten sposób zabezpieczając przed infekcją liście, przerywa się, albo przesuwa poza okres największej wrażliwości jagód, cały cykl reprodukcyjny w wyniku, którego grzyb może infekować jagody. Im mniej ognisk chorobowych pojawi się przed kwitnieniem na liściach, tym łatwiejsza i pewniejsza będzie ochrona po kwitnieniu.

Wykonanie pierwszego zabiegu chemicznego do ochrony jagód, w okresie tuż po kwitnieniu, będzie skuteczne pod warunkiem, że bieżąca pogoda pozwoli na jego wykonanie. W niesprzyjających dla zabiegu warunkach, aplikacja będzie opóźniona, a nawet najlepszy środek chemiczny jest skuteczny jedynie w początkowym okresie rozwoju infekcji.

Pomijając kwestie precyzyjnego monitoringu zawsze należy uwzględniać, że dla owoców krytyczny etap infekcji występuje w okresie bezpośrednio przed kwitnieniem do 4 tygodni po kwitnieniu. W zależności od presji mączniaka bardzo ważne jest wykonanie jeszcze jednego lub dwóch zabiegów chemicznych zaraz po zawiązaniu gron. W latach sprzyjających, w okresie bezpośrednio przed kwitnieniem i tuż po nim, z uwagi na konieczność uzyskania wysokiej efektywności ochrony jagód, sugeruje się zastępowanie zabiegów siarką stosowaniem organicznych środków chemicznych. 

 W terminie około 1,5 miesiąca po kwitnieniu dalsze ewentualne opryski powinny być prowadzone wyłącznie w przypadku przedłużającego się silnego zagrożenia. W tym momencie jezeli dotychczasowa ochrona była prowadzona właściwie można "przejść" na siarkę i/lub różne preparaty biologiczne W produkcji na wino zabiegi należy skończyć do momentu, kiedy jagody osiągną zawartość cukru w granicach pomiędzy 12-15 stopni w skali Brixa, co w naszych warunkach, w zależności od odmiany, wypada na około 30-45 dni przed zbiorem.

Odporność jagód czasami może być dość pozorna, ponieważ opiera się wyłącznie na wizualnym braku obecności nalotu na jagodach. Okazuje się jednak, że mikroskopijne, rozproszone ślady grzybni pojawiają się jednak na owocach i predysponują je do częstszej infekcji dokonywanej min. przez szarą pleśń. Praktyka dowodzi jednak, że solidnie przeprowadzony program ochrony jagód w najbardziej wrażliwym okresie, czyli do ok. 4-6 tygodni po kwitnieniu, jest w zupełności wystarczający dla uzyskania wina o odpowiedniej jakości handlowej.