Epidemiologia występowania grzybów rodzaju Stemphylium i Alternaria na cebuli i strategia ich ograniczania

Zarówno Alternaria, jak  i Stemphylium mają optymalne warunki do rozwoju w temperaturze 20-25⁰C jakkolwiek w przypadku grzybów z rodzaju Alternaria infekcja jest już możliwa w temperaturze poniżej 10⁰C. Do niedawna panowało przekonanie, że ich epidemiczne występowanie możliwe jest tylko w warunkach wysokiej temperatury. Tymczasem grzyby te mogą infekować już wtedy, kiedy jest zdecydowanie chłodniej. W przypadku alternariozy do infekcji dochodzi nawet w temperaturze 5⁰C o ile okres zwilżenia liści nie jest krótszy niż 16h. Jeżeli po infekcji temperatura w ciągu 24h utrzyma się na poziomie nie niższym niż 10⁰C to w takich warunkach choroba może się rozwinąć w taki stopniu, aby doprowadzić do powstania poważnych szkód. W wyższych temperaturach w granicach od 10 do 25⁰C do wywołania infekcji wymagany jest zaledwie 8h okres zwilżenia liści.  W wysokich temperaturach i dużej wilgotności powietrza zarodniki tych grzybów mogą infekować zarówno przez szparki jak bezpośrednio przez komórki skórki. Jednak to infekcja przez aparaty szparkowe w większym stopniu przyczynia się do wywoływania silnych infekcji. 

Szczególnie, kiedy jest chłodno infekcja zarodników bezpośrednio przez skórkę jest możliwa, ale trudniejsza i wymaga dłuższego okresu zwilżenia liści. Przyjmuje się, że maksymalny poziom infekcji występuje w temperaturze 20-25⁰C przy zwilżeniu szczypioru wodą, przez co najmniej 24h, chociaż już w warunkach 15-25⁰C, kiedy liście są wilgotne przez 16-20h, poziom infekcji jest wystarczająco wysoki, aby choroba osiągnęła poziom epidemiczny  Pierwsze plamy chorobowe pojawiają się, kiedy okres zwilżenia liści jest przerywany przez dłuższy okres suchej tkanki. Chorobie sprzyja więc naprzemienne występowanie wilgotnej i suchej pogody której towarzyszy wysoka temperatura powietrza. Generalnie przyjmuje się, że S. vesicarium ma optymalne warunki do rozwoju w temperaturze 18⁰C – 25⁰C oraz przy wilgotności względnej powietrza w granicach 85-90%. 

Przyjmuje się, że sukces zwalczania chemicznego zależy od dużej liczby przeprowadzonych zabiegów co z czasem prowadzi do wytworzenia się odpornych ras. W tej sytuacji coraz częściej poszukuje się rozwiązań alternatywnych w postaci prób stosowania preparatów biologicznych. 

Stemphylium vesicarium grzyb może wnikać do liści bezpośrednio przez nie uszkodzoną tkankę jedynie w sytuacji, kiedy woda długo zalega na ich powierzchni. W takich warunkach rośliny zostaną porażone praktycznie bez względu na ich aktualną kondycję. W normalnych warunkach S. vesicarium infekuje jednak wyłącznie tkanki starzejące się i zamierające takie jak wierzchołki liści, tkanki uszkodzone oraz tkanki zainfekowane wcześniej przez alternariozę. W tej sytuacji podstawowym czynnikiem zapobiegającym epidemicznemu rozwojowi tej choroby jest utrzymywanie szczypioru w dobrej kondycji przez cały okres wegetacyjny. Składa się na to wiele czynników a do tych najważniejszych należą oczywiście: 

• właściwe przygotowanie pola (zasobność, struktura, odczyn itd.)
• zbilansowane nawożenie przeprowadzane na podstawie analiz glebowych
• właściwe stosowanie herbicydów (odpowiednia dawka i termin)
• właściwa technika zabiegów chwastobójczych (wielkość kropli, dawka i stężenie, faza rozwojowa cebuli)
• ochrona przed mączniakiem rzekomym i owadami

Na szczególna uwagę zasługuje podkreślenie wagi właściwego stosowania herbicydów w procesie zapobiegania epidemicznemu występowania Stemphylium, choć dotyczy to również grzybów z rodzaju Alternaria. Cebula jest przecież roślina wyjątkowo wrażliwą na stosowane herbicydy równocześnie szczególnie na dużych powierzchniach bezwzględnie wymagającą ich użycia. Wiele środków chwastobójczych zarejestrowanych w Polsce ma charakter kontaktowy i parzący, tak więc łatwo nimi cebule uszkodzić. Martwe tkanki powstałe w wyniku uszkodzeń herbicydami stanowią pierwsze drogi wnikania do tkanek zarodników Stemphylium i Alternaria. Z kolei uprawa cebuli na ciężkich, nadmiernie uwilgotnionych glebach sprzyja zachwaszczeniu wtórnemu,  co skłania producentów do stosowania zabiegów w późniejszych fazach rozwojowych cebuli gdzie powierzchnia liści sprzyja uszkodzeniom. Najlepszym rozwiązaniem byłoby na wzór rozwiązań holenderskich oparcie zabiegów herbicydowych przede wszystkim o preparaty doglebowe co znacznie ograniczyłoby możliwość powstawania uszkodzeń. Niestety liczba tego typu herbicydów zarejestrowanych w cebuli w Polsce jest zbyt uboga Nie należy również zapominać, że grzyb przeżywa w szczątkach roślinnych stąd konieczne jest dokładne ich niszczenie. Wskazana jest również 3-letnia przerwa w uprawie oraz zmianowanie roślin nie będących gospodarzami patogena. 

Opracowano na podstawie

• Efath Shahnaz, V. K. Razdan, S. E. H. Rizvi, T. R. Rather, Sachin Gupta i Muneeb Andrabi. 2013. Integrated Disease Management of Foliar Blight Disease of Onion: A Case Study of Application of Confounded Factorials. Journal of Agricultural Science. 2013, Vol. 5, 1.
• Khatun, Morjinia. 2007. Management of Stemphylium Blight of Onion Thrue Some Selected Treatments. Department of Plant Pathology Sher-E-Bangla Agricultural Uniwersity. Nagar : s.n., 2007. p. 38.
• LU ZHENG, RUJING LV, JUNBIN HUANG, DAOHONG JIANG, XUHONG LIU i TOM HSIANG. 2010. Integrated control of garlic leaf blight caused by Stemphylium solani in China. Can. J. Plant Pathol. 2010, Vol. 32, 2, pp. 135-145.
• M. J. Basallote-Ureba, A. M. Prados-Ligero i J. M. Melero-Vara. 1999. Aetiology of leaf spot of garlic and onion caused by Stemphylium vesicarium in Spain. Plant Pathology. 1999, 48, pp. 139-145.
• Price, H. Suheri i T. V. 2000. Infection of onion leaves by Alternaria porri and Stemphylium vesicarium and disease development in controlled environments. Plant Pathology. 2000, 49.
• SRUJANI BEHERA, PALASH SANTRA, SHUBHOMITA CHATTOPADHYAY, SRIKANTA DAS i T.K MAITY. 2013. VARIATION IN ONION VARIETIES FOR REACTION TO NATURAL INFECTION OF ALTERNARIA PORRI (ELLIS) CIFF. AND STEMPHYLIUM VESICARIUM (WALLR.). The Bioscan. 2013, Vol. 8, 3, pp. 759-761.