Korkowatość liści to nie choroba - to edema

Edema to powszechne zaburzenie fizjologiczne występujące przede wszystkim na wielu roślinach ozdobnych uprawianych pod osłonami. Rzadziej pojawia się także na roslinach rosnących w gruncie Najczęściej spotyka się je na begoniach, pelargoniach bluszczolistnych, kaktusach, bluszczach, Thunbergii, palmach i szeflerze. Chociaż w większości przypadków nie powoduje obniżenia zdrowotności i rzadko prowadzi do zamierania to jednak w wyniku jej działania następuje wyraźna utrata walorów dekoracyjnych produkowanych roślin. Edema pojawia się zawsze wtedy, kiedy korzenie absorbują wodę zdecydowanie szybciej niż możliwe jest jej transportowanie w roślinie i wyparowywanie przez liście. Najczęściej takie warunki występują, kiedy podłoże jest nadmiernie przelane, natomiast transpiracja zostaje ograniczona przez wysoką wilgotność powietrza, niskie temperatury i brak dostatecznej ilości światła. W takiej sytuacji ciśnienie wody powoduje powiększanie się komórek miękiszowych i komórek przyległych. 

Jednym z najbardziej znanych przykładów wystepowania edemy jest korkowatość liści pelargoni często mylona z infekcjami dokonywanymi przez grzyby, choć nie zawsze objawy edemy uwidoczniają się wyłacznie w ten sposób.

Objawy edemy na pelargoni

Najczęstsze przyczyny edemy
Rozrastające się komórki zatykają szparki oddechowe, przez które roślina wyparowuje nadmierne ilości wody. Powiększające się komórki zaczynają się dzielić ale pod wpływem kambium korkotwórczego różnicują się w wydłużone komórki korkowe. Wraz z ich rozwojem następuje rozerwanie skórki co w rezultacie objawia się powstawaniem charakterystycznych, małych, korkowatych i podobnych do pęcherzy nabrzmień. Edema może być mylona z objawami wielu chorób grzybowych i czasami szczególnie na górnej stronie liści pelargonii jako żywo przypomina objawy żerowania przędziorków.

Edema na primuli wyglada inaczej
W uprawie pod osłonami można niekiedy zaobserwować także inny przypadek występowania edemy w przypadku błędów popełnianych podczas produkcji primuli, kiedy to pomimo niskiej temperatury i ograniczonego parowania rośliny są podlewanie nadmiernie, co prowadzi do "wciskania" wody do ogonków liściowych i nerwów. 

Objawy edemy na primuli

W naturalny sposób edema pojawia sie także na sucho i ciepłolubnych rozchodnikach w warunkach chłodnej i wilgotnej wiosny, co można niekidey zaobserwować w kolekcjach botanicznych.

Objawy edemy na rozchodniku

Zaburzenia w gospodarce wodnej to najczęstsza przyczyna występowania edemy  choć te mogą się pojawić także pod wpływem innych czynników. Do tych najczęstszych należą opryskiwanie roślin niektórymi związkami chemicznymi np. olejowymi formulacjami fungicydów miedziowych z dodatkiem węglanu potasu oraz silne uszkodzenia spowodowane żerowaniem szkodników o kłującym aparacie gębowym. W tym ostatnim przypadku zjawisko takie obserwuje się niekiedy w środku lata podczas silnego żerowania na żywopłotach z ligustru wciornastka lipowca. 

Objawy edemy na ligustrze

W produkcji pelargoni bluszczolistnej dodatkowym czynnikiem stymulującym powstawanie korkowatości może być nadmierna intensywność światła powyżej 2150 luxów.

Objawy występowania edemy mogą się różnić w zależności od rośliny na jakiej występują. W początkowym etapie wybrzuszenia mają charakter wodnisty i dopiero z czasem formują wyraźną korkowatą teksturę. Wtedy najczęściej przybierają kolor rdzawy, brązowy bądź brunatny. Z reguły zaburzenia pojawiają się na dolnej stronie liści choć czasami można je zaobserwować na głównych nerwach i ogonkach liściowych. Niekiedy pojawiają się na łodyżkach kwiatowych i grubszych, mięsistych pędach. Pęcherzykowate nabrzmienia najczęściej są rozrzucone po powierzchni tkanek, chociaż czasami mogą łączyć się w większe powierzchnie. W takich sytuacjach, w szczególności u pelargonii, liście ulegają silnymdeformacjom. W konsekwencji żółkną i opadają. 

Edema na kaktusach
Na kaktusach pęcherzyki są początkowo koloru zielono - żółtego i dopiero z czasem przybierają wyraźny biało - szary odcień z charakterystyczną korkowatą teksturą. 

Objawy edemy na kaktusach

Jak ograniczać edemę
Unikanie powstawania edemy jest możliwe prawie wyłącznie przez właściwą regulację gospodarki wodnej oraz zapewnienie odpowiednich warunków do prawidłowego wzrostu roślin. Do najważniejszych czynników zapobiegających jej powstawaniu należy zaliczyć:

• unikanie nadmiernego podlewania podczas chłodnej pogody oraz w przypadku dużej wilgotności powietrza.ograniczanie wilgotności powietrza poprzez właściwą wentylację obiektów i
• jednocześnie utrzymywanie właściwej temperatury
• ograniczanie nadmiernej intensywności światła
• unikanie gromadzenia się (zalegania) wody pod doniczkami
• zapewnienie właściwej rozstawy pomiędzy doniczkami
• unikanie nadmiernego nawożenia azotowego szczególnie w okresie zimowym, kiedy rośliną rosną wolniej
• stosowanie do uprawy właściwych przepuszczalnych podłoży z zawartością części mineralnych nie przekraczającą 20 %

Edema może czasami stanowić również problem dla roślin rosnących w warunkach domowych oraz w biurach itd. W warunkach sprzyjających jej występowaniu należy przede wszystkim unikać gromadzenia się wody na spodkach. Jej nadmiar należy usunąć w ciągu 30 minut od momentu przesiąknięcia wody z doniczki.

---

Autor: dr inż. Janusz Mazurek
specjalista ochrony roślin | autor książek „Ochrona winorośli” i „Nawożenie winorośli z elementami agrotechniki”| Inspektor Nadzoru terenów Zieleni